حساب کاربری

لطفا از حروف a-z,A-Z,0-9 استفاده نمایید - حداقل 5 کاراکتر

حداقل 8 کاراکتر

09359857041info@koorich.com

سفالگری در میبد

سفالگری در میبدReviewed by مدیریت کوریچ on Mar 1Rating: ۵.۰سفالگری در میبدسفالگری در شهرستان میبد استان یزد به دلیل فراوانی مواد خام و خاک مستعد از دیرباز مورد توجه بوده است و بیش از هزار سال قدمت دارد. اگرچه امروزه این هنر رونق گذشته خود را از دست داده ولی هنوز هم حرف‌های زیادی برای گفتن دارد.

سفالگری در شهرستان میبد استان یزد به دلیل فراوانی مواد خام و خاک مستعد از دیرباز مورد توجه بوده است و بیش از هزار سال قدمت دارد. اگرچه امروزه این هنر رونق گذشته خود را از دست داده ولی هنوز هم حرف‌های زیادی برای گفتن دارد.

سفالگری در میبد سابقه‌ی زیادی دارد. در لابه‌لای خشت‌های بزرگ نارین قلعه که متعلق به دوران ساسانی است، قطعاتی از خرده سفال‌های رنگی دیده می‌شود.

در گذشته کارگاه‌های سفالگری میبد، متفرق و دور از هم بودند و دامنه‌ی آنها تا محله‌ی مرکزی میبد (بشنیغان) می‌رسید. حدود ۴۰ سال پیش در زمان ایجاد مرکز بهداشت میبد، کوره‌های سفال‌سازی درون دروازه قرار داشتند؛ اما از آن زمان به بعد برای رعایت مسائل بهداشتی کارگاه‌ها به بیرون از دروازه منتقل شدند و به جایی که اکنون به «کرخانه» معروف است منتقل شده‌اند. به مجموعه کارگاه‌های متمرکز سفال‌سازی میبد کرخانه گفته می‌شود.

سفال میبد

سفال میبد

کارگاه‌ها هر کدام زیربنای صد تا هزار مترمربع دارند. سفالگران به طور مشترک از خاک رس این منطقه استفاده می‌کردند. اساتید گذشته‌ی این صنعت بیشتر و عمیق‌تر از نسل فعلی به کار خود و نقشی که ترسیم می‌کردند توجه نشان می‌دادند. هر یک از استادان این فن علامتی مخصوص به خود داشتند که در جایی از سفال خویش رسم می‌کردند و هرکس سوادی داشت نام خود را روی سفال می‌نوشت تا اگر سفال عیب و ایرادی، چه از نظر شکل و چه از نظر رنگ و نقش و لعاب ‌داشت مسئولیت آن متوجه سازنده‌اش باشد، به همین دلیل اساتید قدیمی این فن نهایت سعی و دقتشان این بود که کیفیت کار خود را بهبود ببخشند.

سفال میبد

در میبد سفال به دو شکل کلی تولید می‌شود:

  • سفالی که ماده‌ی اصلی آن گل رس است.
  • سفالی که ماده‌ی اصلی آن خاکی است موسوم به خاک سفید که ترکیبی از «کوارتز»، «کائولن» و «سیلیس» است.

سفال نوع اول نیز دو نوع است: سفیدوار و رنگینه‌وار.

سفیدوار نوعی سفال ساده و بدون رنگ است. کوزه‌ها و گلدان‌ها از این نوع سفال هستند. سفال رنگینه‌وار، همان‌طور که از نام آن مشخص است، سفالی رنگین است. خمره‌های کوچک و بزرگ از این نوع سفال هستند.

نوع دیگری از سفال نیز در میبد تولید می‌شود که به آن «کاشی» یا «نانی» (مخفف نایینی) می‌گویند.

سفال میبد

مراحل تهیه‌ی سفال نوع اول

در حال حاضر خاک‌های پیرامون کارگاه‌ها، چسبندگی لازم را برای سفالگری ندارند و برای سفال‌سازی مناسب نیستند. سفالگران خاک رس را از مسافتی دورتر می‌آورند و قبل از هر چیز کلوخ‌های آن را می‌کوبند تا آب را راحت‌تر جذب کند. پس از آنکه گل تقریبا آماده شد، آن را ورز می‌دهند. گل ورز داده شده را می‌توان ۵ تا ۱۰ روز و گاهی تا ۱۵ روز نگه داشت و از آن استفاده کرد.

سفال میبد

بعد از اینکه گل آماده شد آن را چانه چانه می‌کنند و چانه‌ها را جداگانه یکی پس از دیگری روی سنگ مسطحی مانند سنگ آسیاب ورز می‌دهند.

دستگاه سفال‌سازی از یک سطح چوبی و دایره مانند با محوری عمودی تشکیل شده است. در گذشته کوزه‌گران با ضربات پا، سطح دایره مانند و به دنبال آن محور عمودی را به حرکت در می‌آوردند. پس از آنکه چانه‌ی گل را روی این محور می‌گذاشتند با حرکات مداوم دست، آن را به شکل مورد نظر در می‌آوردند. اکنون گرداندن سطح مذکور و محور با استفاده از نیروی برق انجام می‌شود.

سفال میبد

پس از آنکه سفالگر چانه‌های گل را با استفاده از دستگاه به شکل دلخواه درآورد، آنها را در آفتاب می‌گذارد تا خشک شوند. وقتی سفالینه‌ها اندکی خشک شد، اگر جزو سفیدواره‌ها باشد، نقشی روی آن می‌زنند که نقش سوزنی نام دارد. در غیر این صورت ظرف را با لعاب از پیش آماده شده می‌پوشانند. اکنون سفال برای پخته شدن آماده است. ظروف به ترتیبی خاص و به صورت مطبق در کوره چیده می‌شود تا سفال خام به شکل یکنواخت حرارت ببیند.

سفال میبد

مراحل تهیه‌ی محصولات کاشی

ماده‌ی اصلی این صنعت خاک سفید است که سفالگران به آن سنگ سیلیس می‌گویند. اکنون سنگ مورد نیاز کارگاه‌ها معمولا از قزوین تامین می‌شود. سنگ سیلیس را می‌سایند و برای جلوگیری ازترک‌خوردگی سفال، مقداری گرد شیشه نیز به آن اضافه می‌کنند. این گونه سفال‌ها را دو بار داخل کوره می‌گذارند. بعد از بیرون آوردن و سرد شدن سفالینه‌ها روی آنها نقش می‌زنند.

سفال میبد

برای رنگ‌آمیزی سفال در میبد از شیوه‌ی «زیررنگی» استفاده می‌کنند. پس از رنگ‌آمیزی نوبت به لعاب دادن می‌رسد. لعاب هر دو نوع سفال از شیشه تهیه می‌شود. پس از خرد کردن و ساییدن شیشه، مقداری آب و کتیرا و گاهی براده‌های مس به آن اضافه می‌کنند. این محلول را به شکل مایعی غلیظ درآورده و استفاده می‌کنند. بعد از لعاب دادن مجددا سفالینه‌ها را در کوره می‌چینند. پس از ۱۲ ساعت سفال‌ها آماده‌ی عرضه می‌شوند.

سفال میبد

رنگ‌ها و نقش‌ها

در گذشته تهیه‌ی رنگ برای رنگ‌آمیزی سفال‌ها کار سخت و زمان‌بری بوده است. در حال حاضر سازمان صنایع دستی، رنگ مورد احتیاج سفالگران را تأمین می‌کند. رنگ‌هایی که امروزه در  آرایش سفالینه‌ها استفاده می‌شود کلا شیمیایی و شامل رنگ‌های آبی، سبز، سیاه و قرمز است.

سفال میبد

نقش‌های سفالینه‌ها

نقش‌های متفاوتی بر سفالینه‌ها رسم می‌شود که از میان آن‌ها این موارد را می‌توان نام برد:

نقش ماهی، خورشید خانم، مرغک یا چغورگ، چیت، کمر، زلف عروس، کوه دار، طاق نصرت، تاج، محرماتی ساده و غیرساده، کوهگ، پیچ دوقلمه، سوزنی، چادیشوگ (چادرشبی)، پنجه فرسی، لوزی، کرمانی، مشهدی، قندی یا قندگ، کله قوچی، خانیوگ، تخته‌ای و کنده تخته‌ای، بازوبندی، اسب‌سوار که از میان آن‌ها طرح‌های ماهی، خورشید خانم، چیت، مرغک (گنجشک) بیشتر رایج است.

سفال میبد

یکی از مهم‌ترین نقوشی که روی سفال‌های میبد به چشم می‌خورد تصویر خورشید است که در واقع از خورشید درخشان مناطق حاشیه‌ی کویر الهام گرفته شده و با صورت زن نقاشی می‌شود که اصطلاحا «خورشید خانم» نامیده می‌شود.

نقوش این سفال‌ها در واقع بازتاب محیط زندگی و آرزوها و خواسته‌های سازندگان آنها است. این نقوش بیشتر با رنگ‌های آبی، سبز، زرد و خطوط ظریف سیاه نقاشی می‌شود و از اصالت و زیبایی خاصی برخوردار است.

سفال میبد

محصولاتی نیز در گذشته در کارگاه‌های سفال میبد ساخته می‌شده‌اند که امروزه از چرخه‌ی تولید این کارگاه‌ها خارج شده‌اند؛ اشیاء و ظروفی چون چراغ پا، نفت‌دان، چراغ گلی، ناودان، سنگ منقل، دوات‌دان، قالب قند، کاسه جوه (جام) برای نورگیری سقف حمام، انواع سوتک‌های سفالین به شکل گاو و مرغ و…

امروزه محصولاتی چون کشک ساب، تغار، قلک، انواع خمره (دوره)، لیوان، شمعدان و گلدان‌های ساده و لعابدار، کاسه، بشقاب، کوزه و… هنوز هم تولید و عرضه می‌شوند.

سفال میبد

سفال میبد

موزه‌ی سفال میبد

موزه‌ی سفال میبد در مجموعه‌ی آب‌انبار حاج علی محمد در زمینی به مساحت ۵۰۰ مترمربع و با زیربنای ۲۵۰ مترمربع در میبد قرار دارد که در آن بیش از ۱۰۰ قلم اشیای سفالی دوران مختلف از جمله انواع ظروف، سرویس‌های سفال رومیزی و سفال‌های قدیمی برای نمایش در معرض دید علاقه‌مندان گذاشته شده است. این آب‌انبار متعلق به دوره‌ی قاجار است. قدیمی‌ترین اثری که در این موزه به نمایش گذاشته شده،‌ کوزه‌ای سفالین متعلق به دوره‌ی مادها است. باستان‌شناسان این کوزه را از محوطه‌های باستانی میبد پیدا کرده‌اند.

موقعیت ویژه‌ی این آب‌انبار در مسیر گردشگری میبد از مهم‌ترین دلایل مرمت این آب‌انبار جهت احیاء و تبدیل آن به موزه‌ی سفال میبد است.

موزه سفال میبد

فروشگاه کوریچ
ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *